Update 26 maart 2026: In een eerdere versie van dit artikel stond dat alleen de kop en kont van het skûtsje behouden waren. Uit het CTZ-rapport blijkt dat ook de berghoutsgang, wellingplaat en een deel van de bovenste huidgang origineel zijn. De titel en tekst zijn hierop aangepast.
ClubRacers die wel eens worstelen met de fijne lettertjes van hun ORC- of IRC-meetbrief mogen even opgelucht ademhalen: het kan altijd erger. In de wereld van het Friese skûtsjesilen moet je schip niet alleen aan de regels voldoen, het moet ook nog écht je schip zijn. Schipper Luuc Elzinga van de Út en Thús uit Jirnsum ontdekte deze week dat een grondige ‘restauratie’ waarbij slechts de kop en de kont overblijven, niet helemaal valt onder wat de technische commissie als onderhoud beschouwt. Zijn skûtsje is per direct uitgesloten van de IFKS-wedstrijden.
De kwestie kwam aan het rollen nadat 37 IFKS-leden, onder wie veel (oud-)schippers, een brandbrief stuurden naar het bestuur. Zij uitten hun zorgen over de ‘geheime’ gang van zaken rond de verbouwing van het skûtsje. Historie, regels en IFKS-belang zouden met voeten worden getreden. Het bestuur liet daarop een inspectie uitvoeren door de Commissie Technische Zaken (CTZ).
De bevindingen waren vernietigend. De technische commissie trof een casco aan met een oude kop en een oude kont, met daartussenin een compleet nieuw middenschip. Wel behouden: de oude berghoutsgang met wellingplaat en een deel van de bovenste huidgang. Van de kop kon de commissie niet vaststellen of deze nog origineel is. Alleen het achterschip is door een aanwezig brandmerk aantoonbaar van de oude Út en Thús.
“Het bijna volledig vervangen van het middenschip op een moderne manier staat in geen verhouding tot hetgeen gecommuniceerd is”,
verklaart de IFKS op basis van het CTZ-rapport.
“Een vergelijk met het oorspronkelijke ontwerp en lijnenplan is door het afvoeren en vernietigen van het originele middenschip niet vast te stellen.”
Regels geschonden en originele delen vernietigd
Een verbouwing van een IFKS-skûtsje moet voldoen aan de regels van de Omschrijving Scheepsuitrusting (OS). Die regels zijn gericht op het behoud van het oorspronkelijke ontwerp en lijnenplan. Het volledig vervangen van het middenschip kwalificeert niet als restauratie zoals bedoeld in de OS.
Schipper Elzinga had bovendien vooraf niet volledig omschreven wat de ingrepen zouden zijn. Hij gaf aan plaatwerk te zullen vervangen. Had hij het werkelijke verbouwingsplan ingediend, dan zou het zijn afgekeurd. Oud-schipper en meervoudig IFKS-kampioen Sikke Heerschop, een van de briefschrijvers, kwam vorige week tot de conclusie: „In prachtich skip ferneatige is.”
Elzinga zelf ziet dat anders en vindt dat hij het schip mooi en goed restaureerde. „Ik ben er kapot van en het er totaal mee oneens. Ik beraad me op volgende stappen”, laat hij weten. Hij noemt zichzelf „te emotioneel” om nu uitgebreid te reageren en begint vermoedelijk een rechtszaak.
Uniek stuk Friese scheepsbouwhistorie
De Út en Thús dateert uit 1910 en droeg oorspronkelijk de naam ‘Twee Gebroeders’. Het was het enige skûtsje in de IFKS-vloot dat bij Murk Brandsma in Franeker is gebouwd. In totaal liepen daar zes skûtsjes van de helling; van drie van de overige vijf is bekend waar ze zijn, de andere twee zijn nog niet getraceerd.
Het schip werd aanvankelijk als vrachtschip ingezet en in de jaren negentig verbouwd tot wedstrijdschip. Via Earnewâld en Zaandam kwam het skûtsje in 1993 in de IFKS terecht. Begin deze eeuw werd de naam veranderd in Út en Thús. Elzinga vaart sinds 2023 met het schip in de IFKS en promoveerde afgelopen zomer naar de A-klasse door tweede te worden bij de B’s.
IFKS-voorzitter Jaap Jelle Feenstra spreekt van een unieke situatie die hij in al zijn jaren in de skûtsjewereld nog nooit heeft meegemaakt.
“In prachtich skip is demontearre, in nij skip is rekonstruearre en wurdt net talitten. Dat is twa kear ferlies.”
Hij benadrukt het morele aspect :)
“Der binne hiel dúdlike regels foar ferbou en reparaasje. Dy ferplichtsje elk om him of har dêr oan te hâlden. It is tryst en sneu foar de hiele float.”
Gevolgen voor de vloot en mogelijke rechtszaak
Hoewel de Út en Thús is uitgesloten, geldt dat niet voor Elzinga persoonlijk. Hij mag met een ander skûtsje eventueel uitkomen in de A-klasse. Ziet hij van deelname af, dan promoveert De Trije Doarpen (Echtenerbrug) van Enne de Vries alsnog naar de A’s. Schipper en bemanning eindigden afgelopen seizoen als vierde in de B-klasse.
Het IFKS-bestuur concludeert dat „kwesties als deze nooit louter winnaars, maar ook altijd verliezers (en verliezen) opleveren, terwijl onze mooie vereniging juist gericht is op het genieten van de unieke combinatie van het behoud van traditionele skûtsjes én het organiseren van prachtige wedstrijden.”
Voorzitter Feenstra ziet een mogelijke procedure van Elzinga „mei fertrouwen temjitte”. Diverse IFKS-leden hebben al laten weten een bijdrage in de gerechtelijke kosten te willen leveren.
Over het IFKS-skûtsjesilen
De Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen (IFKS) is in 1981 opgericht in café De Hinde te Hindeloopen. De vereniging organiseert jaarlijks een kampioenschap met zeven wedstrijden in de derde week van de bouwvakvakantie, aansluitend op de SKS-competitie.
Zo’n 65 skûtsjes nemen deel, verdeeld over vier klassen: de A-klasse, B-klasse, C-klasse en a-klein (voor skûtsjes tot 17,10 meter).
De wedstrijden worden gevaren op de Friese meren, met starts in onder meer Hindeloopen, Stavoren, Heeg, Sloten, Echtenerbrug en Lemmer.
De IFKS zet zich in voor het behoud van het Friese culturele erfgoed van het skûtsje en hanteert daarvoor strikte regels in de Omschrijving Scheepsuitrusting (OS).
