Een onbemand oppervlaktevaartuig (USV) van de Britse Royal Navy is in de haven van Portsmouth in aanvaring gekomen met Lutine, een 55-voet metende X-55 wedstrijdjacht in eigendom van en gevaren door de Lloyd’s Yacht Club. Volgens de Royal Navy ging het om een Rattler-vaartuig en gebeurde het incident tijdens een “gecontroleerde trainingsoefening” binnen de haven. Beide vaartuigen liepen schade op. De aanvaring richt de aandacht op een programma dat de meeste recreatieve zeilers nooit zullen hebben gekend, maar dat zich wel een van de drukste vaarwegen van het Verenigd Koninkrijk deelt met veerboten, commerciële scheepvaart en pleziervaart.

Een anonieme bron, geciteerd door The Sun, beweert dat de drone eerder deze maand “op hol was geslagen” voordat hij Lutine raakte. Dezelfde bron stelt dat het jacht onder zeil voer en op dat moment voorrang had. Die claim is afkomstig uit één enkele, niet-geverifieerde bron en blijft vooralsnog onbevestigd door de Royal Navy.

De Rattler-USV’s zijn ontworpen om de toekomst van de autonome marineoperaties van het VK te testen. Het bijzondere is dat ze die proeven uitvoeren in een gemengde, bijzonder drukke haven, en niet op een afgeschermd oefenterrein zoals bij veel andere autonome-vaartuigproeven het geval is.

Voorrang onder zeil: wat de COLREGs zeggen, en waar een haven de regels nuanceert

De claim dat het jacht “voorrang had” steunt op een basisbeginsel van de internationale aanvaringsregels. Onder regel 12 van de COLREGs heeft een vaartuig onder zeil in principe voorrang op een vaartuig op motorkracht, en een onbemand oppervlaktevaartuig valt onder die laatste categorie. In open water zou de USV dus moeten uitwijken voor een zeiljacht onder zeil.

In een haven als Portsmouth is het beeld echter complexer. Regel 9 bepaalt dat een zeilvaartuig een schip dat alleen veilig binnen een nauwe geul kan varen, niet mag hinderen. Daarbovenop gelden de lokale verordeningen van de King’s Harbour Master, waaronder voorrangsregelingen voor grote schepen en verplichte routes voor kleinere vaartuigen. Dergelijke havenregels kunnen de algemene voorrang onder zeil in de praktijk nuanceren of opzijzetten, afhankelijk van waar in de haven een situatie zich voordoet.

Of de algemene voorrangsregel hier daadwerkelijk gold, hangt dus af van de precieze locatie en omstandigheden – of het jacht zich in een geul bevond, welke havenverordeningen van toepassing waren, en hoe de twee vaartuigen ten opzichte van elkaar voeren. Het zijn precies die feiten die het onderzoek van de Royal Navy zal moeten vaststellen, en daarom blijft de voorrangsclaim vooralsnog onbevestigd.

Belangrijker nog is dat het incident de aandacht vestigt op de vraag hoe autonome vaartuigen veilig worden geopereerd in een van de drukste gemengde havens van het VK. De haven van Portsmouth verwerkt marineschepen, veerboten, commerciële scheepvaart en recreatievaartuigen tegelijk.

De King’s Harbour Master (KHM) Portsmouth vereist dat Rattler-proeven voldoen aan de internationale bepalingen ter voorkoming van aanvaringen op zee (COLREGs), dat ze waar mogelijk een minimale afstand tot ander verkeer aanhouden, en dat proeven worden aangepast of afgebroken wanneer een situatie op korte afstand ontstaat.

Lloyd’s Yacht Club bevestigt aanvaring maar houdt verdere details achter

Lutine ging na het incident in droogdok bij Hamble Point Marina voor herstel van schade aan stuurboordzijde en de spiegel. Guy Williams, commodore van de Lloyd’s Yacht Club, bevestigde het incident maar wilde er verder niet op ingaan:

“We can confirm the incident occurred but have nothing else to add.”

Royal Navy bevestigt onderzoek, maar cruciale vragen blijven open

De Royal Navy bevestigt dat ze het incident onderzoekt. Toch blijven na de aanvaring met Lutine verschillende aspecten van het programma onduidelijk. De marine heeft niet bekendgemaakt of de Rattler op het moment van de aanvaring autonoom voer dan wel onder directe afstandsbediening, of het begeleidende veiligheidsvaartuig nog ingreep voor de aanvaring, en of het incident heeft geleid tot wijzigingen in de operationele procedures of de veiligheidsonderbouwing van het programma. Die vragen staan centraal in het lopende onderzoek.

Een woordvoerder van de Royal Navy verklaarde tegenover Marine Industry News:

“We are investigating an incident which occurred between a Royal Navy Rattler craft and a civilian yacht during a controlled training exercise in an area within Portsmouth Harbour. Both vessels have subsequently returned to the sea.”

De marine stelt dat beide vaartuigen lichte schade opliepen en intussen weer in de vaart zijn, en dat een onderzoek naar de volledige toedracht loopt.

The Sun meldde ook dat een veerboot uit Gosport en een sleepboot eerder al uitwijkmanoeuvres hadden moeten uitvoeren. Ook die meldingen blijven afkomstig uit niet door de marine bevestigde bronnen.

Rattler-programma bouwt aan een hybride vloot met onbemande “wolfpacks”

Het Rattler-programma maakt deel uit van de bredere ambitie van de marine om een “hybride” vloot te ontwikkelen, waarin conventionele oorlogsschepen samenwerken met autonome oppervlaktevaartuigen, onderwatersystemen en luchtmiddelen. Het programma moet zowel de technologie als de operationele concepten testen die de toekomstige marineoperaties kunnen vormgeven.

Het programma werd ontwikkeld voor het Fleet Experimentation Squadron van de Royal Navy en gebruikt USV’s op basis van rib-rubberboten, gebouwd door SYOS Aerospace, met zijn maritieme hoofdkwartier in Fareham. Volgens de Royal Navy gingen de speciaal gebouwde, volledig onbemande vaartuigen “in een kwestie van weken” van concept naar oplevering, waarna training en eerste zeeproeven kort daarna van start gingen.

Een van de concepten die wordt onderzocht, is de inzet van meerdere USV’s die samen in gecoördineerde “wolfpacks” opereren om bemande oorlogsschepen tijdens toekomstige operaties te ondersteunen.

Proefperiode verlengd: zeven vaartuigen onder afstandsbediening en veiligheidsbegeleiding

Officiële Local Notices to Mariners van de King’s Harbour Master Portsmouth tonen aan dat het programma is voortgezet voorbij de oorspronkelijke proefperiode. De berichten identificeren zeven vaartuigen die opereren onder de AIS-roepnamen Rattler 1 tot en met Rattler 7, met proeven en training in de haven van Portsmouth, Sandown Bay en Ryde Middle.

In plaats van zelfstandig te varen, stellen de berichten dat de vaartuigen op afstand worden bestuurd vanuit een Remote Operating Centre (ROC) en gedurende de oefeningen worden begeleid door een specifiek veiligheidsvaartuig. Afhankelijk van de proef kan dat een P2000-patrouillevaartuig, een PAC 24-RHIB of een VAHANA-werkboot zijn, met een bemanning die moet ingrijpen wanneer zich veiligheidsproblemen voordoen. De KHM-berichten vereisen verder dat de USV’s waar mogelijk een minimale afstand van 200 meter tot andere vaartuigen aanhouden. Operaties kunnen overdag of ’s nachts plaatsvinden.

Opeenvolgende KHM-berichten over 2025 en 2026 wijzen erop dat het Rattler-programma een vast onderdeel is geworden van de experimentele en trainingsactiviteiten van de Royal Navy in de regio Portsmouth. Anders dan veel autonome-vaartuigproeven die op afgeschermde terreinen plaatsvinden, opereren de Rattler-vaartuigen onder KHM-regelgeving in een van de drukste gemengde vaarwegen van het VK.

De naam Lutine: een eeuwenoude band met Lloyd’s of London

De naam van het jacht draagt een lange associatie met Lloyd’s of London, een van de grote spelers in de wereld van de maritieme verzekering. De Lloyd’s Yacht Club noemt zijn vlaggenschip traditioneel Lutine, naar HMS Lutine, het fregat van de Royal Navy dat in 1799 voor de Nederlandse kust verging terwijl het een door Lloyd’s verzekerde lading vervoerde.

Hoewel een groot deel van de schat nooit werd geborgen, werd de scheepsbel decennia later wel gelicht en hangt die sindsdien bij Lloyd’s als een van de bekendste symbolen van de verzekeringsmarkt. Jarenlang werd de Lutine Bell één keer geluid om het verlies van een schip aan te kondigen en twee keer om te melden dat een eerder vermist gewaand vaartuig veilig was gearriveerd, zodat het nieuws de underwriting room gelijktijdig bereikte.

Vandaag wordt de bel grotendeels voor ceremoniële gelegenheden bewaard, maar ze blijft een krachtige herinnering aan het maritieme erfgoed van Lloyd’s.

Over het Rattler-programma

Het Rattler-programma is een experimenteel project van de Britse Royal Navy waarbij onbemande oppervlaktevaartuigen (USV’s), gebouwd door SYOS Aerospace, worden ingezet om autonome en op afstand bestuurde marineoperaties te testen. De vaartuigen, op basis van rib’s, opereren in en rond de haven van Portsmouth, Sandown Bay en Ryde Middle, en maken deel uit van de ambitie van de marine om een hybride vloot van bemande en onbemande systemen te ontwikkelen. De proeven verlopen onder regelgeving van de King’s Harbour Master Portsmouth en delen de vaarweg met veerboten, commerciële scheepvaart en pleziervaart.