De Volvo Ocean Race is gestart in Alicante (ESP), ClubRacer is erbij en het is de moeite. De sfeer, de organisatie, de bemanningen, de toeschouwers, alles ademt enthousiasme en begeestering. De volledige stad lijkt wel in de ban van het evenement. Overal mensen in de kleuren en de T-shirts van hun favoriete team. Om 10 uur vanmorgen heerst er een veelbelovende maar relaxte stemming. De meeste teams kiezen er voor om in afzondering afscheid te nemen van familie en vrienden.

Afscheid en fans
Het team dat hier écht indruk op ons maakt is team SCA. Zij staan letterlijk tussen de mensen. Terwijl de andere teams in geheime ruimtes de familie gedag zegt voor het vertrek. staan zij en hun naasten letterlijk en plein public tranen te laten en elkaar te omhelzen, heel warm en (h)echt.

Het cliché zegt ‘drie keer is scheepsrecht’, maar in het geval van Gerd-Jan Poortman moet dit ook echt realiteit worden. De Brabantse zeezeiler (woonachtig in Zeist) maakte zijn debuut in de Volvo Ocean Race 2005-06. Zijn ‘rookie’ status van toen heeft plaatsgemaakt voor een plek in de kern van Team Brunel. Winst is het enige wat de komende negen maanden in de Volvo Ocean Race 2014-14 telt. Zaterdag start de eerste etappe van Alicante naar Kaapstad.

“Elke campagne is anders, maar voor mij is het voor het eerst dat ik bij een team zit dat voor de eindzege gaat. In alles is dat anders: de mensen, het budget, de tijd en de focus in de voorbereiding. Eerst was het meer het klaarmaken voor de race, het rondkomen en de veiligheid. Nu doen we dat ook, maar er komt nog zoveel meer bij kijken. De Volvo Ocean Race varen is één ding, maar die winnen is zo gigantisch veel moeilijker en ingewikkelder. Dat maakt het interessant.”

Het Nederlandse Team Brunel werd afgelopen december als derde campagne aangekondigd, waarna het direct uit de startblokken schoot. Poortman hoopt dat ze met hun grondige voorbereiding een stapje voor hebben en gelijk punten op het bord kunnen zetten. “Maar we moeten de boot zeker nog vijftien procent harder laten lopen om de race te kunnen winnen. Over twee etappes heeft iedereen net zoveel gezeild als wij nu en zijn ze net zo ver. Onze voorsprong moeten we omzetten in blijven leren om zo een stapje voor te blijven. Ik denk dat wij daar het team voor hebben.” Volgens Poortman kunnen ze vooral in het allround presteren nog vooruitgang boeken.

Luisterend oor
Dankzij de ondersteuning van Schouten Global werd het team op mentaal vlak bijgestaan door coach Anje-Marijcke van Boxtel. “Zij vertelt ons niet hoe we moeten zeilen en ze verkoopt geen modellen. Ze is vooral een luisterend oor. Ze is erin getraind om op te vangen wat wel en niet belangrijk is. Om mensen te motiveren en weer de goede kant op te duwen. Dat is heel fijn. Elke keer als je met haar hebt gepraat, valt er wat van je schouders. Je weet dat er iets goeds mee wordt gedaan. Je krijgt ook antwoorden op vragen. Ik denk dat dit cruciaal is voor het project.”

Indianen
Hoewel Poortman op papier voordekker is, vind je hem overal op het dek terug. “Ik stuur en trim veel. Verder ben ik de zeilmaker aan boord. Voor zover er tegenwoordig nog zeilen kapot gaan, want die zijn zo sterk geworden. En ik doe de tuigage, dus de lijnen.” Over de totale bemanning zegt Poortman: “We hebben een fantastische mix. Bouwe Bekking als schipper en Andrew Cape als navigator. Ze zijn allebei net vijftig en draaien beiden mee in het wachtsysteem, wat anders is dan vroeger. Ze zullen misschien op sommige momenten minder aan dek zijn, maar als het moet, zijn ze er.”

“Deze mannen zijn zo ervaren, die maak je niet meer gek met nerveuze tactiekspelletjes. Dan heb je Laurent [Pagès] en Pablo [Arrarte]. Zij zijn de topzeilers met echt gevoel voor details. Zij zitten net als Bouwe en Andrew gedeeld in de wacht en kunnen ons dus altijd ondersteunen qua trim. Jens [Dolmer] en ik zijn meer de harde werkers met de boothandeling en dat soort dingen. De twee jonge gasten Rokas [Milevicius] en Louis [Balcaen] zorgen voor de jeugd en zijn gewoon topzeilers. Zo hebben we een heel mooie verdeling van het team in groepjes van twee. Ik denk dat we genoeg Indianen hebben en twee grote chefs, dat zijn zeg maar Bouwe en Andrew. Het is een hiërarchie, maar heel open. Als je een vraagt hebt, kan je een antwoord krijgen en dat is het belangrijkste.”

Knallen
Met het oog op de eerste etappe zegt Poortman: “We gaan gewoon knallen en doen wat we hebben getraind. Daarin hebben we veel vertrouwen en dan kijken we waar we uitkomen. Mocht het zo zijn dat we wegvaren bij de rest, dan zullen we het rustig aan doen en niet alles eruit gooien. Als we achteraan liggen, zullen we meer gas moeten geven. Het zou mooi zijn als we vooraan kunnen eindigen zonder dat we alles laten zien.”

Over de door de buitenwereld opgelegde favorietenrol zegt Poortman: “Ik zie ons ook zo, anders zou het niet goed zijn. We gaan voor de winst, dus dan ben je favoriet. Die extra druk vind ik wel lekker.”

Tekst: Diana Bogaards
Foto: Ainhoa Sanchez/Volvo Ocean Race

Sinds eind augustus telt de Volvo Ocean Race-vloot zeven boten. Het Deense Team Vestas Wind besloot in het elfde uur aan de negen maanden durende rond-de-wereld-race deel te nemen. Het lijkt op papier misschien een onmogelijke missie om voor de eindzege te gaan, maar volgens de Nederlandse navigator Wouter Verbraak (geboren te Eindhoven, woonachtig in Engeland) kan dat zeker.

“Het is beter dan drie dagen van te voren in te stappen, zoals ik bij de Barcelona Round the World Race deed”, nuanceert Verbraak de late toetreding. Hij hoefde niet lang na te denken toen schipper Chris Nicholson belde. “Ik zei meteen ‘ja’. Ik ken hem goed en heb al veel met hem op de Rambler gevaren. Ik heb enorm veel respect voor hem. Vanaf de eerste dag is de organisatie goed geregeld. Je weet precies wanneer je waar moet zijn. Ook aan boord is die structuur er. Dat maakt het makkelijk.”

Op de vraag hoe je zo’n korte voorbereidingsperiode aanpakt, antwoordt Verbraak: “Ons management heeft deze race al vijf of zes keer gedaan. Je ziet dat zowel walmanager Neil Cox als Chris heel goed zijn in prioriteiten stellen. Ik heb zelf over de jaren ook een infrastructuur opgebouwd. Ik pak nu de belangrijkste blokken. Twee weken geleden met de 0-etappe was ik klaar om te vertrekken.”

Oftewel, op dat moment had hij de weerinformatie, het polaire model (weergave van de maximaal te zeilen snelheid van een boot bij diverse windrichtingen en windsnelheden) en de elektronica op orde. “Bij verschillende andere campagnes was ik nog aan het uitzoeken hoe ik de dingen moest doen. Nu weet ik waar ik de data vandaan moet halen om die vervolgens te combineren. Het is veel minder onderzoek, maar veel meer installeren.”

“De rol van navigator ging vroeger vooral over ‘waar ben je’, toen ging het meer naar ‘wat is je strategie’ en nu is daar de prestatieanalyse bijgekomen. In de Formule 1 heb je steeds hetzelfde rondje. Soms een beetje warmer, kouder of met regen. Wij hebben alle verschillende windhoeken met verschillende windsnelheden en golfslagen. Doordat ik nu een stuk verder ben in het verzamelen van gegevens, konden we in de testperiode die we hadden overal makkelijker doorheen. We hebben vijf verschillende windsnelheden genomen en zijn per windsterkte door diverse zeilen heengegaan. Zo konden we zien welk zeil de beste snelheid opleverde en hoe het zat met de golfslag.” Later in de training met Alvimedica en in de 0-etappe tegen de concurrentie volgden de beste conclusies, zo stelt Verbraak.

Ervaring telt
Volgens Verbraak leverden zijn eerdere campagnes hem vooral de kennis van goede communicatie met de mensen aan dek op. “En dus een veel beter begrip van waarmee ze bezig zijn. In plaats van een navigator die zijn hoofd uit het luik steekt en wat informatie spuit, ga ik eerst naar buiten om rustig te kijken hoe het gaat. Even de sfeer proeven en pas dan het nieuwe beeld proberen te schetsen. Als navigator zit je op zoveel informatie, maar je moet voor de bemanning het juiste moment vinden om die gegevens op te kunnen nemen. Anders stuit je op een muur. De interactie met stuurman en de rest van de bemanning is heel belangrijk.”

Verbraak zit niet alleen achter zijn scherm weerinformatie te interpreteren, maar helpt tevens bij het zeilen van de boot. “Bij iedere zeilwissel moet iedereen aan boord zijn. De schipper en navigator zijn de eerste stand-by. Als er een rif gezet moet worden, zijn wij de eersten die omhoog worden gehaald. Wij zijn dus veel op het dek. Ik denk dat dit goed is om de communicatie in de gaten te houden en om te zien of het door ons bedachte plannetje werkt.”

In ruim achttien maanden werd uit driehonderd aanmeldingen een team van dertien topzeilsters en een Onboard Reporter gevormd. Aanstaande zaterdag begint Team SCA aan de eerste etappe van de Volvo Ocean Race 2014-15. Voor de Nederlandse Carolijn Brouwer (Scheveningen) kan het startschot niet snel genoeg klinken. Zij is klaar voor de uitdaging met het best getrainde damesteam ooit in de 41-jarige geschiedenis van de race.

“Het voelt niet als achttien maanden, de tijd is snel gegaan”, blikt Brouwer terug. “Er viel natuurlijk heel veel te leren. Deze periode was noodzakelijk om een goed resultaat te kunnen behalen. Er zijn nou eenmaal niet veel meiden die de Volvo Ocean Race hebben gedaan.”

“We hadden nog wel een jaar door kunnen gaan, maar we hebben echt een heel goede voorbereiding gehad. Wij hebben zo’n professionele campagne. Ik voel me dankbaar dat ik hiervan deel mag uitmaken. We hebben een enorm goed walteam, de coaches zijn geweldig en we hebben in het verleden experts op bepaalde gebieden gehad. Ik denk dat wij heel hard hebben gewerkt en het meeste uit alles hebben gehaald.”

Als één van de voordelen van zo lang bezig zijn, noemt Brouwer dat ze elkaar door en door kennen. “Ons teamwork en de teamgeest zijn sterk. Ik denk dat dit voor een Volvo Ocean Race heel belangrijk is en dat dit een van onze krachten zal zijn. Ik weet van elke zeilster wat haar sterke en mindere kanten zijn. Ik kijk ze aan en dan zeggen de gezichten al genoeg. Dat is iets wat de andere teams misschien minder hebben. Wij zijn samen als team op de VO 65 gegroeid en we hebben samen de boot leren kennen.”

“Ondanks dat we ruim achttien maanden bezig zijn, voelt het alsof we net beginnen. Er zit nog enorm veel groei in. Er is in de sport geen enkele wedstrijd op dit niveau, die negen maanden duurt. Dat is uniek. Alle teams gaan tijdens de race groeien, maar ik denk dat wij de grootste kans hebben om het meest te groeien. Juist vanwege het gebrek aan ervaring. Elke dag op de oceaan is er weer een van leermomenten. Dat gaan we straks in de eerste etappe 25 dagen lang meemaken.”

Makkelijker dan studentenhuis
Op de vraag hoe het is om zo lang met twaalf meiden op een paar vierkante meter op zee te leven, antwoordt Brouwer laconiek: “Het gaat hartstikke goed. Ik heb met twaalf meiden in een studentenhuis gewoond, maar dit is makkelijker.” Geen privacy en 25 dagen niet douchen, het lijkt onoverkomelijk, maar volgens Brouwer valt dat mee. “Waarschijnlijk omdat je enorm gefocust en gedreven bent om je job goed te doen. Iedereen is druk bezig om die boot een tiende knoop harder te laten gaan. Alle koppies staan in dezelfde richting. Je bent toch een bepaald soort type als je de kans krijgt om deze race te doen.”

Voor het omgaan met teleurstellingen en spanningen helpen de meiden elkaar. Brouwer: “Je ziet dat de ene meer naar die trekt voor een opbeuring en de ander meer naar die. Je moet dan oppassen dat er niet te veel groepjes ontstaan. Bij ons werkt dit prima, omdat we elkaar zo goed kennen. Bij de één moet je gelijk actie ondernemen en bij de ander weet je beter twee uur kunt wachten. Het is wel belangrijk dat je erover praat. Wij zitten daarom wekelijks even bij elkaar. Iedereen mag dan alles eruit gooien, als dat nog niet is gebeurd. Ik denk dat we hebben geleerd om heel open en eerlijk naar elkaar toe te zijn.”

Om dit mentale proces in goede banen te leiden, zijn de zeilsters van Team SCA geholpen door Anders Berge van de Hay Group. “Anders helpt ons bij het structureren van bepaalde dingen, zoals de keuze wie er aan de wal blijven. Dat is voor iedereen moeilijk. We hebben een proces bedacht, zodat het elke keer op dezelfde manier gebeurt. Wie kondigt het aan, wanneer en hoe? Zo’n beslissing valt de hele groep zwaar, dus moet je die niet twee dagen voor vertrek nemen. We hebben daarom besloten om het een week op voorhand te doen. Alleen al het structureren van dit soort processen heeft ons enorm geholpen. Je merkt dat je dan als groep groeit.”

Omschakelen
Brouwer nam sinds 2000 deel aan drie Olympische Spelen. Over haar omschakeling naar het offshore racen, zegt Brouwer: “Soms denk ik dat ik wat te extreem ben gegaan. Alles is veel groter en overal zitten veel meer krachten op. Daar moet je aan wennen. Je trekt niet meer ‘even’ de schoot aan, want daarvoor moet je met z’n drieën zijn. Of ‘even’ het zeil oppakken, wat je met vijf man doet. Dat moet je je in het begin realiseren. Je kunt de dingen niet meer alleen doen.” De communicatie was dat andere grote verschil. “Je moet heel goed met elkaar communiceren. Aanvankelijk deden we dat niet, daarna zijn we overgeschakeld naar overcommuniceren en nu hebben we een tussenweg gevonden. Dat is een lang proces geweest.”

Als olympisch zeiler vaar je overdag je wedstrijden en lig je ’s avonds in je eigen bed. Als oceaanzeiler gaat dat anders. Brouwer: “Ik heb gemerkt dat het bij mij ongeveer 24 tot 36 uur duurt om na de start in die offshore routine te komen. Dit is afhankelijk van hoe hectisch die eerste 24 uur zijn geweest. Je bent dan nog dichtbij het land met allerlei geografische invloeden en de boten liggen bij elkaar. Dat betekent weinig rust. We hebben een wachtsysteem van vier op en vier uur af. Normaal slaap ik acht uur, dus daarin moet je ook omschakelen. En dan nog dat gevriesdroogd voedsel. Sommige mensen vragen wel eens of ik dat een paar dagen van te voren begin te eten, zodat mijn maag daaraan gewend is. Nee, zo lang ik lekker kan eten en slapen, doe ik dat tot het allerlaatste moment. Omschakelen doe je aan boord.”

Team SCA werkt met een poule van dertien zeilsters, waarvan er steeds elf mee aan boord kunnen. Voor elke etappe wordt opnieuw bepaald wie de twee reserves zijn. “Niemand is zeker van zijn plek, ik ook niet. Het is natuurlijk een enorme teleurstelling als je aan de wal moet blijven. Tegelijkertijd merk je dat de meiden die tot nu toe achter bleven, fysiek en mentaal sterker terugkwamen. En nog gemotiveerder om het goed te doen. Daardoor beginnen wij nu steeds meer in te zien dat die wisseling niet slecht is.”

Eerste etappe
De eerste etappe wordt voor iedereen heel erg interessant, zo stelt Brouwer. “Na die race gaat zoveel duidelijker worden. Zeilen is een ervaringsport, dus de navigatie wordt voor ons een groot ‘ding’. Navigator Libby Greenhalgh kwam daarom als laatste bij ons team. Zij stond als meteoroloog het Britse olympische team bij. Dit is best een grote stap voor haar. Ze is ontzettend goed in het weer, maar zij kent de Volvo Ocean 65 helemaal niet als boot en daarin komt zij wat tekort. Voor haar wordt dit een steile leercurve.”

“We hebben het voordeel dat de de Volvo Ocean Race-route de laatste jaren wat is veranderd, dus ook voor de zeer ervaren navigators. Maar je hebt altijd de traditionele Doldrums, die moeilijk zijn om goed doorheen te komen. Als we bij de vloot kunnen blijven en in de mix zitten, dan doen we het goed. Als ik kijk naar hoe wij bezig zijn en hoe wij recent tegen de mannen zeilden, moet een podiumplek in één van de etappes mogelijk zijn. Alleen moet bij ons alles kloppen. Het niveau ligt hoog.”

Tekst: Diana Bogaards
Foto’s: Rick Tomlinson/Team SCA